Yeni bir "çocuk" okuması için düşünce sancıları çekmeye hazır mısınız?

Projenin adı:
Çocuk Hakları Okulu

Uygulayıcı kuruluş:
Çocuk Vakfı
Zafer Sk. No: 17 80220 Nişantaşı - İstanbul
Telefon: (0212) 240 23 83 - 240 41 96
Belge geçer: (0212) 230 01 25
İnternet Adresi: www.cocukvakfi.org.tr
e-posta: cocuk_vakfi@hotmail.com

Proje sorumlusu:
Mustafa Ruhi Şirin

Proje Koordinatörü:
Ahmethan Yılmaz

Uygulama yeri:
Çocuk Vakfı Kültürevi

Uygulayıcı kuruluşun tanıtımı:
Çocuk Vakfı, 23 Aralık 1990 tarihinde kuruldu. Her doğan çocuğun güzel bir dünyada yaşama hakkına sahip olduğu düşüncesini benimsemek, Çocuk Vakfı'nın varoluş gerekçesidir. Çocuk Vakfı, bu amacı esas felsefesi olarak benimseyen çocuk ve yetişkinlerin küresel bir kuşatma ortamında benzer sorunları yaşadıkları gerçeğinden hareketle medeniyet merkezli yeni bir çocuk paradigmasının temellendirilmesi yönündeki çalışmalarını sürdürüyor. Çocukların kardeşliği inancından hareketle, bütün çocuklar arasında eğitim, sağlık ve hukuk alanlarında eşitliğin sağlanması; risk altındaki çocukların durumunu iyileştirici projelerin gündeme getirilerek uygulanabilmesi; ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan çocukların gelişmelerini sağlayıcı yeni stratejilerin geliştirilmesi; Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin ana kriterleri olan Çocuğun Yaşama ve Gelişme Hakkının Korunması, Çocuğa Karşı Her Tür Ayrımcılığın Önlenmesi, Çocuğun Öncelikli Yararının Gözetilmesi ve Çocuğun Görüşünün Alınması (Katılım) ilkelerinin eksiksiz hayata geçirilmesi ve Türkiye Çocuk Acil Eylem Planı çerçevesinde toplumsal çocukluk projesinin hazırlanmasına yönelik çocuk merkezli çalışmalar Çocuk Vakfı'nın yoğunlaştığı ilgi alanlarıdır.

İşbirliği yapılacak kuruluşlar:
Çocuk hakları kuruluşları, TC. Hükümeti "İnsan Hakları Eğitimi On Yılı Ulusal Komitesi", insan hakları kuruluşları, üniversiteler, baroların çocuk hakları komisyonları, ilgili bakanlıklar, Unicef, ILO/IPEC, Unesco, Dünya Sağlık Teşkilatı, Dünya Nüfus Teşkilatı, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, risk altındaki çocuklara yönelik çalışmaları sürdüren ulusal ve uluslararası kuruluşlar.

Bilim ve danışma kurulu:
Prof. Dr. Betül Aydın, Doç. Dr. Ahmet Emre Bilgili, Kürşat Bumin, Prof. Dr. İbrahim Canan, Dr. Turgut Cansever, Prof. Dr. Ümit Davaslıgil, Prof. Dr. İsmail Doğan, Prof. Dr. Teoman Duralı, Sami Erdoğan, Doç. Dr. Aydın Gülan, Prof.Dr. Hüseyin Hatemi, Yusuf Ahmet Kulca, Prof. Dr. Ayla Oktay, Av. Betül Onursal, Yard. Doç. Dr. İzzet Özgenç, Prof. Dr.Oğuz Polat, Doç. Dr. Nurdoğan Rigel, Dr. Sevgi Usta Sayıta, Prof. Dr.Rona Serozan, Dr. Selçuk Soybay, Prof. Dr. Edibe Sözen, Mustafa Ruhi Şirin, Prof. Dr. Korkut Tuna, Dr. Necmettin Turinay, Ahmethan Yılmaz, Mevlâna İdris Zengin, Dr. Neylan Ziyalar, Prof.Dr. Bülent Zülfıkar

Projenin kısa tanıtımı:
Çocuk Hakları Okulu, insanın çocukluk dönemi haklarını yaşama, gelişme, korunma ve katılım hakları çerçevesinde tanıtma, bilgilendirme, davranış kültürüne, yaşama biçimine dönüştürmeye yönelik çocuk merkezli eğitim ve öğretim projesidir. Mutlu bir dünya, ancak mutlu çocuklarla mümkün olabilir. Çocuk Hakları Okulu, ülkemizde ve dünyada yüz milyonlarca çocuğun haklarının ihlal edildiği bir yüzyılın sonunda, duyarlı her yetişkini çocuk gerçeğinde buluşturmak istiyor. Hedefimiz, çocuğu yeniden keşfetmek ve çocuğu yeniden anlamaktır. Çocuk Hakları Okulu, eğitim programı ile yeni bin yılın çocuk kavrayışını ve toplumsal çocuk projesini birlikte geliştirmek amacı ile Türkiye'de ve dünyada çocuk haklarının en duyarlı takipçilerinden olmak ve birlikte yeni bir çocuk okuması yapmak için, çocuk'ta buluşmayı öneriyor.

Projenin yasal gerekçeleri:
Anayasa, madde 12: "Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz devredilemez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir". Madde 24: "Herkes vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir". Madde 25: "Herkes düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir". Madde 26: Düşünceyi açıklama ve yayma hür-riyeti hakkı. Madde 56: "Herkes sağlıklı ve dengeli bir çerçevede yaşama hakkına sahiptir". Madde 60: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir". Madde 42: "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz".
Madde 18: "Zorla çalıştırma yasaktır". Madde 17: " Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir," Madde 58: "Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır." 1475 sayılı İş Kanunu, 2972 sayılı Mahalli İdareler Kanunu, 3984 sayılı Radyo Televizyon Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun, İLO Sözleşmesi ve Avrupa Şartı. 2253 sayılı Çocuk Mahkemeleri Kanunu, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Yasası, 1117 sayılı Çocukları Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu, Mültecilerin Hukuki Statüsüne ilişkin 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolü, 2916 Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu, 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun, 2828 sayılı SHÇEK Kanunu, İnsan Hakları Eğitim Protokolü (Devlet Bak. M.E.B.) (14 Mart 1995), Türkiye'de Çocukların Durumu (Aralık 1999), İnsan Hakları Eğitimi Türkiye Programı (1998- 2007), (Temmuz 1999)

Projenin uluslararası belgelere dayalı gerekçeleri:
27 Ocak 1995 gün 22184 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4058 sayılı yasa ile iç hukuk kuralına dönüşen BM Çocuk Hakları'na Dair Sözleşme (20 Kasım 1989), BM Çocuk Hakları Sözleşmesine Dair Yönerge, Çocukların Yaşatılmaları, Korunmaları ve Geliştirilmelerine İlişkin Dünya Bildirgesi ve Dünya Bildirgesinin Uygulanması İçin Faaliyet Planı (30 Eylül 1990), İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (1948), Çocuk Hakları Beyannamesi (1959), Çocuk Hakları Cenevre Bildirgesi (26 Eylül 1924), Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi, İşkence ve Başka Zalimce İnsanlık dışı ya da Onur Kırıcı Ceza ya da Muameleye Karşı Tüm Kişilerin Korunması Bildirgesi (1975), Cenevre Sözleşmeleri (Uluslararası insancıl Hukuk Sözleşmeleri (1949), Viyana Bildirgesi ve Eylem Programı (1993), İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Koruma Sözleşmesi'ne Ek l Sayılı Protokol (1954), Uluslararası Anlayış, İşbirliği ve Barış İçin Eğitim Tavsiye Kararı (UNESCO 1974 Genel Konferansı), İnsan Hakları Öğretimi Kararı (1978), Helsinki Son Belgesi (1975), AGİT'in İnsancıl Boyut Konferansı Kopenhag Toplantısı Belgesi (1990)

Çocuk hakları merkezli sosyal gerekçeler:
Türkiye'nin çocuk profiline yönelik çalışmalar son yıllarda hız kazandı. Ancak yine de ülkemizin çocuk göstergeleri bilinmiyor. Çocuk nüfusunun büyük çoğunluğu sorunlu büyüyor. İllere ve bölgelere göre çocukların durumları farklılıklar gösteriyor. Eğitim, sağlık ve hukuk alanlarındaki düzenlemeler henüz 0-18 yaşlarını kapsayacak biçimde toplumsal çocukluk projesi stratejilerine göre yapılamadı. Çocuklar arasındaki eşitsizliğin ortadan kaldırılması için toplumsal aklı harekete geçirecek sosyal politikalar geliştirilemiyor.
Risk altındaki çocuklara yönelik acil eylem planları da hazırlanamadı. Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin hayata geçirilmesi yönünde hukuk, eğitim ve sağlık açısından hiçbir düzenlemeden de söz edilemez. Korunmaya muhtaç çocuk-lar, özürlü çocuklar, çalışan çocuklar, madde bağımlısı çocuklar, tutuklu ve hükümlü çocuklar, ihmal ve istismara maruz kalmış çocuklar ve mülteci çocukların durumlarını iyileştirici herhangi bir gelişmeden söz etmek zor. 2000 yılında 66.8 milyona ulaştığı tahmin edilen ülkemiz nüfusunun %41'ini 0-18 yaş gurubu oluşturmaktadır. Genel nüfusun yaş yapısı büyük yaşlardan küçük yaşlara doğru genişleyen bir piramit görünümünü andırmaktadır. Bu yönü ile Türkiye bir çocuk ülkesidir. Çocuk nüfus yoğunluğu, avantajları yanında dezavantajları da olan bir toplum gerçeğidir. Ülkemizin bu yüklü insan potansiyelinin mutlu bir çocukluğu yaşayarak büyümesi, geleceğin Türkiye'sinin nitelikli bir nüfusa sahip olmasının en belirleyici göstergesi olacaktır. Çocuk sorunlarının çözümü ise çocukta ve çocuk gerçeğinde buluşmakla mümkün olabilir. Çocukta ve çocuk gerçeğinde buluşmak ise önce çocuk haklarını bilmeyi gerektirir.
Bilindiği gibi insanın maddi ve manevi varlığını sağlıklı bir biçimde geliştirmesi çocukluk döneminde başlar. İnsanın çocukluk döneminde sahip olduğu hakları yetişkinler aracılığı ile ya da doğrudan kullanması ve onlar-dan yararlanması anayasa, yasalar ve uluslararası bildirge ve sözleşmelerde yer aldığı üzere öncelikli hakkıdır. Bu hakların kullanılabilirliğinin sağlanması da bireyin, toplumun ve dünyanın geleceği ile yakından ilgilidir. Çocukların "özel insan haklarına sahip olduğu yaklaşımı" ile çocuk hakları şemsiye yasası olan Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 1948 yılında kabul edilen Uluslararası İnsan Hakları Bildirgesi'nin oluşturduğu insan hakları hukukun ayrılmaz parçasıdır ve her yaştan insanı doğrudan ilgilendirmekte-dir. Genel Unicef direktörü J. Grant'ın belirttiği gibi Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, aynı zamanda dünyanın dört bir yanında ülkelerin paylaştıkları çocuklara yönelik yeni bir ahlakın oluştuğunu ilan eden bir manifestodur. Çocuk hakları, hiç kuşkusuz, insan hakları arasında en temel nitelikte olanıdır. Çünkü ancak bu hakların gözetilmesi ile yetişkinlere özgü diğer bütün haklar kullanılabilecektir. Çocuk haklarına dair sözleşme çocukları yaşla ve olgunlaşma ile gelişen gereksinmelere sahip bir birey kabul eden, çocuğun doğum öncesinden başlayarak içinde bulunduğu ve bulunabileceği bütün özel durumları düzenleyen tek yasadır. Sözleşme 1995 yılında TBMM tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin 42.maddesine göre çocuk haklarına ilişkin hüküm ve ilkelerin çocukla ilişkide olan çocuk ve yetişkinlere öğretilmesinden devlet sorumludur. 1990 yılında yapılan Çocuklar İçin Dünya Zirvesi'nde bu ilkeler ve hükümlerin hayata geçirilmesinde hükümetler yanında Sivil Toplum Kuruluşlarına da görev düştüğü belirtil-miştir. Geçen beş yıla yakın süre boyunca resmi kuruluşlar ve sivil toplum kuruluşlarınca çeşitli çalışmalar yapıldıysa da yeterli olmamıştır. Çünkü çocuk hakları teorik olmaktan kurtarılarak ihlallerin izlenmesi, müdahale ve uygun çözümü bulma konusunda yeterli bir duyarlılık ve bilinç henüz oluşturulmamıştır. Çocuk Hakları Okulu projesi ile çocukla ilgili meslek kuruluşlarının ve çocukta buluşan akademisyen ve çocuk entellektüellerinin biraraya gelerek ortak bir zeminde tartışmaları ve ortak bir gündem oluştur-maları amaçlanmaktadır. Yetişkinlerin kendi haklarının neler olduğunu bilmeden teorik çalışmalar ve yasaların uygulamaya geçirilmesi mümkün olamamaktadır. İnsan hakları temelinde hak arama, demokrasi kültürü içinde bireyin kendi haklarını bilme, talep etme, hayata geçirme aşamalarında bilinç düzeyini yükseltmeye katkıda bulunmakla sonuçta Çocuk Hakları alanında duyarlılık oluşturulacaktır. Bu duyarlılık çocukla ilgili ihlallerin izlenmesi yanında müdahale edilmesine ve çözümler üretilmesine de önemli katkılarda bulunacaktır.
İnsan hakları, temelinde kadın ve çocuk hakları, ayrımının yapılmış olması ancak özne olarak kadın ve çocuğa vurgu yapılması amacı ile sözkonusu ola-bilir. İnsan bütününe yönelik modern paradigmalar, ortaya koydukları anlayışla yalnızca kadın, çocuk ve insan hakları sözleşmelerindeki maddeler-le sınırlı kalmayı asla hedeflemiş olamazlar. Bütünlülük içinde bu hakların doğru anlaşılması ve anlamlandırılması, hayatın, yaşanan coğrafyanın ve dünyanın gerçekleri doğrultusunda bu alanda doğru soru sormayı gerekli kılmaktadır. Çocuk Hakları Okulu yalnızca Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile sınırlı bir anlayış yerine hayata dair bütün açılımlara yönelmeyi de kuru-luş gerekçesi olarak belirler. Çocuk Hakları Okulu sorunlu büyüyen çocuklar yanında mutlu çocukların da haklarını gözeten yaklaşımı benimser. Çocuk Hakları Okulu, çocuk merkezli yeni bir çocuk okumasına yönelişi de amaçla-maktadır. "Çocuk kimdir?" sorusunu yeniden sorabilen ve yeni oluşan çocukluğu anlamlandırmaya yönelik düşünce odaklı katkıda bulunmak Çocuk Hakları Okulu'nun öncelikli hedefidir. Medeniyet merkezli çocuk bakışı ile çocuklar için ortak iyiye ulaşılmasında ve çocuğun hayatın biricik öznesi durumuna getirilmesinde çocuğa felsefi yaklaşım bu projenin eğitim sürecinin hareket noktası olacaktır.

Projenin çocuk merkezli yaklaşımı:
Çocuk haklarını nasıl kavratabiliriz? Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin çocuklar için ortak iyi'ye ulaşmada iyi bir klavuz görevini yerine getirebilmesinin ön koşulu eğitimdir. Haklarını bilen bir çocukluğu yetiştirmek çocuk merkezli eğitimle mümkün olabilir. Modern çocuk paradigması aynı zamanda modern yetişkin paradigmasıdır. Çocuğu tanımlarken aynı zamanda yetişkini tanımlarız. Bu yönü ile çocuk hakları alanı yetişkini de kapsayan duyarlılık ve bilinç kozasıdır. Çocuk haklarını istemek, bilmek ve gerçek-leştirmek ile Çocuk Hakları Kozası örülebilir. Çocuk hakları bilgisi, kültürü ve davranışı için ilk şart eğitimdir. Çocuk hakları eğitimi iyi düşünülmüş, etkili bir programla gerçekleşmelidir. Çocuğun gelişme ve büyüme çağlarını dikkate almayan eğitim sürecinin basarı şansı yoktur. Çocuk hakları eğitimi bire bir hayatla ilişkili olmadıkça bu haklar var olamaz ve dönüştürücü rolünü yerine getiremez. Çocuk hakları eğitiminin temelinde çocuğa hayatı öğreten ve onun var oluşunu içşelleştirmesine yardımcı olan pedagojik ve psikolojik yaklaşım olmadıkça çocuk hakları eğitimi başarılı olamaz. Çocuk hakları gerçek hayat bilgisi olarak algılanmadıkça da bu haklar felsefi içerik-ten yoksun kalmaya mahkumdur. Çocuk hakları eğitimi ve öğretimi bilgilen-dirmeden öte bir anlamı da içerir. Bireyin kendi haklarını tanıması ve bilmesi yanında yaşadığı toplum içindeki haklarını ve özgürlüklerini de bilmeyi gerektirir. Çocuk hakları eğitim ile amaç bilgi ve beceri kazandırmak yanında tutum ve davranışları biçimlendirerek çocuk hakları kültürünü yaygınlaştırmaktır. Çocuk hakları kültürünün yaygınlaşması ile dünyayı yeniden düşüneceğimiz gibi insan hakları kültürünün kozasının örülmesi de kolaylaşacaktır. Çocuk Hakları Okulu bu temel gerekçe doğrultusunda çalış-malarını sürdürecektir.

Projenin amacı:
Çocuk Hakları Okulu'nun öncelikli amacı Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin ana kriterleri olan çocuğun yaşama ve gelişme hakkının korunması, çocuğa karşı her tür ayrımcılığın önlenmesi, çocuğun öncelikli yararının gözetilmesi, çocuğun görüşünün alınması (katılım) ilkelerini esas alan bir eğitim ve öğretim gerçekleştirmektir.

Projenin hedefleri:
a) Haklarını bilen, yaşayan ve davranış kültürüne dönüştüren bir çocukluğun yetişmesine katkıda bulunmak
b) Çocuk haklarını Türkiye genelinde günlük hayatla ilişkilendirerek anlaşıl-malarını kolaylaştırmak
c) Çocuk haklarını teorik, pratik, felsefî ve hukuki anlamda Türkiye ve Dünya çocuklarının sorunlarını dikkate alarak yorumlamak
d) İnsan bütününün, yaş cinsiyet, ırk gibi ayrımlar gözetmeksizin hangi hak-lara sahip olduğunun farkına varması yönünde ve insan hakları kültürünün çağımızdaki çerçevesinin bütün yönleriyle kazanmasına, yardımcı olmak
e) Risk altındaki çocukların haklarım birinci gündem maddesi olarak izlemek ve toplumsal çocukluk projesi çerçevesinde sorunlarının çözümüne yönelik uygulamaları başlatmak
f) Çocuk hakları alanında duyarlı ve bilinçli çocuk hakları savunucuları yetiştirmek
g) Çocuk hakları kültürünü yaygınlaştırmak amacı ile seminer, açık oturum, konferans, tartışma, interaktif toplantı, grup etkinliği düzenlemek
h) Sesli görüntülü basılı yayınlar hazırlayarak Çocuk Hakları Bilgisi ve kültürünü yaygınlaştırmak
i) Çocuk hakları alanında etkin anlatımı gerçekleştirmek üzere tiyatro, dramatizasyon, görsel ve işitsel anlatım, müzik, yazılı tasarım, poster, afiş, dijital, audio-visual medyalar ve bilişim teknolojileri kullanmak, çizgi film, çocuk edebiyatı ve belgesel türü yayınlar gerçekleştirmek
j) Çocuk bilgi merkezi kurmak
k) Toplumsal çocukluk projesi için çocuk merkezli araştırmalar yapmak

Projenin hedeflediği grup:
Çocuklar ve içindeki çocuğu yaşatmayı başarabilen yetişkinler

Proje başlama tarihi:
20 Kasım 1999

Proje uygulama süreci:
Çocuk Hakları Okulu, Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 10.yılı nedeni ile 20 Kasım 1999 tarihinde açıldı. Üçer aylık uygulama süreleri ile programı planlandı.

I. Dönem
İnsan Çocukluk Dönemi Hakları
(20 Kasım 1999 - 19 Şubat 2000)
II. Dönem
Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin Açılımı ve Yorumu
(22 Mart - 14 Haziran 2000)
III. Dönem
Çocuk Hakları'nın Gündemi
(l Temmuz - 15 Eylül 2000)
IV. Dönem
"Benim Haklarım Nerede?"
(l Ekim - 15 Kasım 2000)

İlk üç dönem yetişkinlere, dördüncü dönem ise çocuklara yönelik program olarak uygulanacak.

Projenin bütçesi:
Çocuğa yönelik üretim yapan kuruluşların desteği ile sürdürülecektir.